Psikobiyotikler Nedir? Faydaları Nelerdir?

Probiyotikler, başta bağırsak sağlığını olmak üzere bedende bir çok sistemin dengeli çalışmasını destekleyen canlı mikroorganizmalardır ve insan sağlığı üzerinde çok yönlü etkilere sahiptir. Bu makalede psikobiyotik nedir sorusuna cevap arayacağız, zira artık probiyotik bakteriler ayrı bir klinik sınıflandırması var. Dr. Yula bu bakterileri kendi deyimiyle duygu durumuna etkileri nedeniyle “moodbiotic” olarak tanımlıyor.

Mikrobiyota–Beyin Ekseni Üzerinden Duygu Durumu ve Nöroenflamasyon

Bağırsak yalnızca sindirim organı değildir. Modern bilim, bağırsak mikrobiyotasının merkezi sinir sistemi ile çift yönlü iletişim hâlinde olduğunu ve bu eksenin duygu durumu, stres yanıtı, odaklanma kapasitesi ve ağrı algısı üzerinde belirleyici rol oynadığını ortaya koymuştur. Bu iletişim ağı “mikrobiyota–bağırsak–beyin ekseni” olarak tanımlanır. Vagus siniri, immün mediatörler, kısa zincirli yağ asitleri (SCFA), triptofan metabolizması ve nörotransmitter üretimi bu eksenin temel bileşenleridir.

Cryan ve arkadaşlarının Nature Reviews Neuroscience’da yayımlanan derlemesi, mikrobiyotanın davranış ve stres yanıtı üzerindeki etkisini kapsamlı şekilde ortaya koymuştur (Cryan et al., 2019).

Klinik Olarak İncelenen Psikobiyotik Suşlar

Aşağıda, duygu durum bozuklukları ve nöroenflamasyon ile ilişkili olarak literatürde en çok incelenen suşlar özetlenmiştir.

1. Bifidobacterium longum

• Anksiyete skorlarında azalma
• Kortizol düzeylerinde düşüş
• IBS eşlikli depresif semptomlarda iyileşme

Allen ve arkadaşlarının randomize kontrollü çalışmasında, B. longum 1714 suşunun stres yanıtını azalttığı ve hafıza performansını desteklediği gösterilmiştir (Allen et al., 2016, Translational Psychiatry).

IBS hastalarında yapılan çalışmalarda bu suşun hem gastrointestinal semptomları hem de eşlik eden depresif belirtileri azalttığı bildirilmiştir (Pinto-Sanchez et al., 2017, Gastroenterology).

2. Lactobacillus rhamnosus

Bravo ve arkadaşlarının Nature’da yayımlanan deneysel çalışmasında, L. rhamnosus’un GABA reseptör ekspresyonunu değiştirdiği ve anksiyete benzeri davranışları azalttığı gösterilmiştir (Bravo et al., 2011).

Bu etki vagus siniri aracılığıyla gerçekleşmektedir. Vagotomi yapılan hayvanlarda etki ortadan kalkmıştır. Bu bulgu, bağırsak–beyin bağlantısının doğrudan nörolojik olduğunu göstermektedir.

3. Lactobacillus reuteri

• Oksitosin düzeylerini artırma
• Sosyal davranış regülasyonu
• Enflamasyon modülasyonu

L. reuteri’nin sosyal davranışları etkilediği ve oksitosin üretimini artırabildiği gösterilmiştir (Buffington et al., 2016, Cell). Bu durum özellikle otizm spektrum ve sosyal kaygı çalışmalarında dikkat çekmiştir.

4. Bifidobacterium bifidum

• Bağırsak bariyer bütünlüğünü destekler
• Proenflamatuar sitokinleri azaltır
• IBS semptomlarını hafifletebilir

Bifidobacterium türlerinin özellikle TNF-alfa ve IL-6 gibi enflamatuar mediatörleri azaltabildiği gösterilmiştir.

5. Bifidobacterium animalis

• Bağırsak geçiş süresini düzenleme
• IBS ve huzursuz bağırsak semptomlarını azaltma
• Sistemik enflamasyonun düşürülmesine katkı

Özellikle B. animalis subsp. lactis’in gastrointestinal fonksiyonlar üzerindeki düzenleyici etkisi birçok klinik çalışmada gösterilmiştir.

6. Lactobacillus acidophilus

• Bağırsak geçirgenliğinin düzenlenmesi
• Enflamasyonun azaltılması
• Serotonin metabolizması üzerinde dolaylı etki

Triptofan metabolizmasının düzenlenmesi depresyon patofizyolojisinde önemlidir.

7. Lactobacillus gasseri

• Metabolik denge
• Enflamasyonun azaltılması
• Stres yanıtının düzenlenmesi

Metabolik sendrom ve enflamasyon arasındaki ilişki göz önüne alındığında, bu suş dolaylı olarak duygu durum üzerine katkı sağlayabilir.

8. Streptococcus thermophilus

• Laktaz aktivitesi
• Bağırsak bariyer fonksiyonu
• Enflamasyon modülasyonu

Fermente ürünlerde yaygın olarak kullanılan bu bakteri, mikrobiyota dengesinin korunmasında destekleyici rol oynar.

Hangi Durumlarda Psikobiyotik Yaklaşım Düşünülebilir?

Literatürde aşağıdaki durumlarda mikrobiyota modülasyonunun potansiyel katkıları incelenmiştir:

• Depresif belirtiler
• Anksiyete
• Panik atak
• Odaklanma güçlüğü
• Fibromiyalji
• Huzursuz bağırsak sendromu (IBS)
• Nöroenflamasyon ile ilişkili tablolar

Messaoudi ve arkadaşlarının çalışmasında Lactobacillus ve Bifidobacterium kombinasyonunun sağlıklı bireylerde stres skorlarını azalttığı bildirilmiştir (Messaoudi et al., 2011, British Journal of Nutrition).

Psikobiyotikler ve Nöroenflamasyon

Depresyonun yalnızca “nörotransmitter eksikliği” ile açıklanamayacağı artık bilinmektedir. Enflamatuar sitokinlerin artışı, mikroglial aktivasyon ve HPA aksı disfonksiyonu önemli rol oynar.

Mikrobiyota dengesi bozulduğunda LPS (lipopolisakkarit) geçişi artar. Bu durum sistemik enflamasyonu ve nöroenflamasyonu tetikler.

Psikobiyotik suşların:

• IL-6 ve TNF-alfa düzeylerini azaltabildiği
• Kortizol yanıtını modüle edebildiği
• Bağırsak bariyerini güçlendirebildiği
  gösterilmiştir.

Önemli Bilimsel Kaynaklar

• Cryan, J. F., et al. (2019). The microbiota–gut–brain axis. Nature Reviews Neuroscience.
• Dinan, T. G., & Cryan, J. F. (2017). Psychobiotics. Biological Psychiatry.
• Allen, A. P., et al. (2016). Bifidobacterium longum 1714 and stress response. Translational Psychiatry.
• Pinto-Sanchez, M. I., et al. (2017). Probiotic treatment reduces depression in IBS. Gastroenterology.
• Bravo, J. A., et al. (2011). Lactobacillus rhamnosus regulates emotional behavior. Nature.
• Messaoudi, M., et al. (2011). Psychological effects of probiotic formulation. British Journal of Nutrition.

Bilgilendirme Notu

Bu sayfadaki içerikler sağlığı koruyucu ve geliştirici nitelikte genel bilgilendirme amacı taşır. Burada yer alan bilgiler tanı veya tedavi yerine geçmez. Her bireyin klinik durumu farklıdır. Özellikle psikiyatrik ilaç kullanımı olan bireylerin hekim görüşü almadan takviye kullanımına başlamaması önerilir.

YASAL UYARI

DİKKAT: “Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz”. Bu yazıda bilimsel çalışmalarda bildirilen bulgular yer almaktadır, çalışmalarda olumlu veriler yayınlanması kesin sonuç veya garanti anlamına gelmez. Çalışmaların bir kısmı sınırlı hasta sayısıyla yapılmıştır ve kısıtlı bilimsel veri bulunmaktadır. Uygulama şekli, süresi ve uygunluğu her birey için farklıdır ve mutlaka hekim değerlendirmesi gerektirir. Destekleyici tedavi yaklaşımları bazı hastalarda semptom yükünü azaltmaya yardımcı olabilir ve klinik değerlendirme sonrası destekleyici amaçla planlanabilir. Destekleyici tedaviler ve uygulamalar hastalığın standart tedavisinin yerine geçemez, o nedenle kişisel özelliklerine / sağlık duruma göre karar verilmelidir. Geleneksel ve Tamamlayıcı tedavi yöntemleri, bitkiler, vitamin ve diğer destek gıdaları sıfır risklidir algısı yanlıştır ve hekim takibi gerektirir. Hiçbir zaman kalıcı tedaviden söz edilemez ve sağlık alanındaki şikayetlerin geçmesi ile ilgili bir garanti verilemez ve verilmemektedir.

📍 Doç. Dr. Erkan YULA – Fulya / İstanbul
🌐 www.dryula.com
📞 +90 (501) 570 70 70

Bizi Sosyal Medyadan Takip Edin!